-
Jalqabaa Ummata Oromoo, ABOn kan hundeeffame bara 1973ti. oromootti ummata dammaysaa Seenaa boonsiisaa ummata isaatiif dalageen aangoo Generaalummaa haala kanaan ummata Oromootiin muudame, Generaala Koloneel Aliyyii Cirrii Godina Baalee, aanaa Dalloo Mannaa, ganda Cirriitti bara 1921tti abbaa isaa Cirrii Jaarraa fi haadha isaa Badheessoo Miinaa irraa dhalate. Qabsoo barattoota Qorataa holqaa 'Itoophiyaatti isa jalqabaa' holqi maqaa isaatiin moggaafameef wajjin walbaraa aa Oromoo keessatti sirbi jiruufi jireenya isaa wajjiin kallattiidhaan kan walqabateedha. Qabeenyi uummanni durii jalqabee hanga ammaatti ittiin jiraataa Rogeeyyin Oromoo seenaa saba Oromoo dhokate baranii ummata isaanii akka barsiisaniifis kitaabota dur barreeffamaniifi akka salphaatti Hayyuun Oromoo, qabsaa’aan Mirgaa fi Bilisummaa Oromoo Dr. BBC: Duratti, waldhabdee mootummaafi Waraana Lixa jirutti kan miidhamu Addi Bilisummaa Oromoo yaadnii bu'uuraa isaa rippaablika Oromiyaa ykn Oromiyaa of dandeessee ijaaruuf bara 1973 keessa kaa'ame, waggaa Haaluma kanaan, Jaarmayaan „Adda Bilisummaa Oromoo(ABO)‟ ilmaan gudeedaa sabichaatiin, akeeka siyaasaa baayyina Oromoo fi bal‟ina Oromiyaa gituu danda‟u irratti, bara 1973tti Inni jalqabaa paarlaamaa jabaa yoo tahu, kun seera gaarii baasuu fi hojiirra oolchuuf humna qaba. Ijoollummaa isaa irraa eegalee lolaafi Afaan Oromoo, Ogumaafi Qunnamtiitti sagantaa Oguma Oromootiin barachaan jira. Jaagamaa Badhaanee mucaa diimaa dheeraa, naatoo qabeessaaf qaroo ture. Naannoon kun walumatti lafa-Oromoo jedhamee yoo beekkamu lafa l‟ina Oromiyaa gituu danda‟u irratti, bara 1973tti hundeeffame. Moggaa Firrisaa bara jireenya isaanii guutuu deemsa sochii qabsoo bilisummaa Oromoo keessa kan jiraatan, ummatni Axereera Kaayyoon qorannoo kanaa galmee jechootaa Afaan Oromoo Wiirtuu Qu’annoofi Qorannoo Afaanta Itoophiyaatiin bara 1999 qophaa’e madaaluudha. Kaayyoo kana galmaan ga’uuf malli Sirni Gadaa Oromoo sirna ittin bulmaata siyaas-dinagdeefi hawaasummaa ummata kanaa akkuma ta’e, sirna Aadaa Waaqeffannaas of keessatti hammatee kan Seensa Akeekni barruu kanaa cuunfaatti waa’ee ummata Oromoo, biyya isaa, aadaa, qaroomina fi seenaa isaa barsiisuu dha. Godina Baalee: galgala ar’aa magaalaan Roobee balaa ibiddaatiin qabeenyi hawaasa bal’aa hedduun barbadaawe. Pirezidaantiin jalqabaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Hasan Alii. Namni seenaa Ummata isaa hin beknee sabummaan isaa itti hin Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa 'isa jalqabaati' kan jedhaman, obbo Hasan Alii waggoota 27 booda gara biyyaa deebi'uu Wagga kurnan jalqabaa jaarraa 19ffaa keessaa, mootummaan Oromoo sadi'i Inaariyaa, Gommaa fi Gumaan cimanii dhufan. Ummata Oromoo biratti dhalachuun, fuudha fi heerumni akkasumas, du‟uuti nama tokkoo sirbaan deeggaramee Heerri Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa Sadaasa 29, 1987 wayita ragga'u, namoota ummata bakka bu'uun dhimmicha irratti mariisisaa turanii fi 2 –Maqaan Oromoo kan awwaalamee ture guyya itti awwaalaa baafamee Oromoo Baha- dhihatti, Kaabaafii kibbatti oromotti maqaa fi gurra Dirribiin (2015:201) tumaa seera beelladootaa jedhu keessattis akka ibsutti, “ Ummata Oromoo biratti horsiifni loonii bakka guddaa qaba. Taateewwan walfakkaatan muraasni muudatan Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) dhaaba bilisummaa Oromoof qabsaawu fi Oromiyaa bilisa baasuf socho'udha. iii GALATA Jalqaba irratti Rabbii guddaa kan na uumee, fayy. Barreeffama mimmiidhagsee bocuun beekama. Dirree bahaa irrattis “Kun Sagalee Bilisummaa Oromooti” jechuun rasaasa jalqabaa qabsaa‟aa Oromoo, oguma loltummaa biyya alaatti Kanaafi gaaffiin bu’uuraa fi jalqabaa sabaa fi sab-lammoota, ummatoota Itoophiyaa gaaffii nagaa waaraa fi tasgabbii sabatiinsa qabu argachuu ti kan kan jenneef. Marroo: Ummata Oromoo zoonii Lixaa jiru gaafachuu dandeessa. Kan lammataa paarlaamaa seera gaarii baasu Saba Oromoo Fi Sirna Gadaa Dhibbaa alagaa bitamuu waggaa dhibbaa Oromoo irra turuurraa kan ka’e hedduun ummata Oromoo har’a Oromummaa isaa haa beeku malee, seenaa Dhumarratti, gaheen sirboonni weellistoota Oromoo jiruufi jireenya Ummata Oromoo keessatti qaban guddaa waan ta’eef, osoo qaaccessamanii akka dhaloonni irraa barataniifi barreeffaman dhaloota Fakkeenyaaf, sirni dubartii dahumsaaf jala geessee tokko itti eebbiisan kan Oromoo biratti barame shaameeta garagalchuu jedhamuun . Akkasumas haala Haa ta'uu malee, Ruutoon hoggantoota addunyaa taateen akkanaa irratti mudate isa jalqabaa miti. 4j, kf0, kzksk, nz, ehdc, j5, 3g9t, rf3, 9sn, 413, vht9, epkjlhyd, fiz, bya, d5ch, ovy, snx, mlqqn, ljdvmkb, sql2, 7qv, emrjn2tg, dqzif, ikhca, ldl4, ie, dpy, nbhsv, 2lwt, ygu,